SUMMERTIME… and the living is easy
De titel van dat beroemde, zwoele nummer klonk ineens in een totaal andere context. In een nachtclub in Djakarta, ergens halverwege de jaren veertig. In een filmzaal, bijna 80 jaar later, zat ik naast mijn moeder Anna – inmiddels 90 – en mijn geliefde George, die net als mijn vader geboren is in Surabaya. We keken naar Djakarta 1946, een film die eindelijk eens niet de Nederlandse blik centraal stelt, maar het perspectief van de Indonesiërs toont.
Het verhaal speelt zich af in de verwarrende periode direct na de Tweede Wereldoorlog. Nederland probeert terug te keren, maar tijdelijk hebben de Britten het gezag. In dat chaotische tussenstuk laat het Indonesisch nationaal verzet van zich horen. Soekarno is in opkomst, de spanningen lopen snel op. De film confronteert. Met opstand en onderdrukking. Met de gewelddadigheden die onafscheidelijk verbonden zijn aan oorlog en overheersing.
Het kwam binnen. Niet alleen door het onderwerp, maar ook door wie er naast me zaten. Anna, die altijd een speciale band heeft gehad met Indonesië, vertelde me onlangs weer over haar eigen oorlogservaringen. Hoe ze als kind, verstijfd van angst, zag hoe bommenwerpers laag over de daken van Amsterdam trokken. De herinnering zat diep, maar bleef jarenlang ongezegd.
Misschien was het daarom dat de recente Dodenherdenking me zo raakte. We zaten samen op de bank, keken naar de plechtigheid op de Dam. En toen de twee minuten stilte begon, stond Anna op. Negentig jaar oud, rechtop bij de televisie. Uit respect. Uit herinnering. Ik voelde tot in mijn botten hoe diep oorlog in mensen kan blijven zitten.
En dan George, wiens familiegeschiedenis verweven is met dat land, die tijd. Hij verwerkte zijn herinneringen en vragen in zijn laatste boek, dat even persoonlijk als pijnlijk eerlijk is.
En dan nu… wat als het weer gebeurt?
Wat als conflict geen geschiedenis is, maar toekomst? Cyberaanvallen leggen steeds vaker vitale systemen, bedrijven en overheden plat. De dreiging lijkt steeds dichterbij te komen. Op weg naar mijn werk kom ik militairen in tanks tegen. Wanneer een buurman vraagt of ik iets kan achterhalen over een Australische piloot die hier, vlak achter ons huis, in de laatste dagen van de oorlog is gefusilleerd, besef ik hoe dichtbij het allemaal nog is.
Soms zou je de geschiedenis het liefst vergeten. Maar dat kan niet.
En terwijl ik die avond die viool hoor aanzwellen in de film, en iemand Summertime inzet vlak voor een aanslag, denk ik aan de ironie. De zon schijnt. De vakantie lonkt. Het leven is lang niet altijd eenvoudig – maar soms mag het dat even lijken. En misschien is dat precies wat ik deze zomer nodig heb: de ruimte om te genieten van wat er wél is.
Recente reacties